Yıllık izin ücretinden neden SGK kesiliyor?
Çünkü 5510 sayılı Kanun md. 80, kıdem ve ihbar tazminatını prime esas kazanç istisnaları arasında sayarken yıllık izin ücretini saymaz. İzin ücreti ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve %14 SGK + %1 işsizlik primi kesilir.
Çıkış hesabına bakan herkesin takıldığı yer burası: kıdem tazminatından hiç prim kesilmiyor, ihbar tazminatından da kesilmiyor, ama kullanılmayan izin ücretinden %15 kesiliyor. Sebebi keyfi değil, kanunun istisna listesinde yatıyor.
Sebep: istisna listesinde yok
5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu md. 80, prime esas kazanca dahil edilmeyecek ödemeleri tek tek sayar. Bu listede kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı açıkça yer alır. Kullanılmayan yıllık izin ücreti ise listede yoktur.
Listede olmayan her ödeme, ödendiği ayın kazancına eklenir ve prime tabi tutulur. Yani izin ücreti hukuken bir "tazminat" değil, çalışılmış gibi sayılan bir ücret alacağıdır. Kesinti de buradan çıkar:
- %14 SGK işçi payı
- %1 işsizlik sigortası işçi payı
- Kalan tutar üzerinden gelir vergisi (kümülatif matrahına göre) ve damga vergisi
Bu yüzden izin ücreti, brütü aynı olan kıdem tazminatına kıyasla net olarak belirgin şekilde düşük gelir.
Hesaplayıcı her kalemin altında hangi kesintinin ne kadar yapıldığını ayrı ayrı gösterir — izin ücretindeki farkı orada net görebilirsin.
Tazminatını hesaplaNe kadar izin hakkın var?
4857 sayılı Kanun md. 53 kıdeme göre asgari süreleri belirler:
| Kıdem | Yıllık izin |
|---|---|
| 1 - 5 yıl (5 dahil) | 14 gün |
| 5 - 15 yıl | 20 gün |
| 15 yıl ve üzeri | 26 gün |
18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışanlarda bu süre en az 20 gündür. Yeraltı işlerinde çalışanlara ise dörder gün fazlası verilir. Bunlar asgari sürelerdir, sözleşmeyle artırılabilir.
İlk yılını doldurmadan yıllık izin hakkı doğmaz. Bu yüzden 1 yıldan az çalışıp ayrılırsan izin ücreti de ödenmez.
İzin hakkı yılbaşında yanmaz
Çok yaygın bir yanılgı: "kullanmazsan yanar". Kullanılmayan yıllık izin birikir ve iş sözleşmesi sona erdiğinde son ücret üzerinden paraya çevrilerek ödenir (4857 s. K. md. 59). Beş yıl boyunca izin kullanmadıysan, beş yılın izni birikmiş demektir.
İşverenin "izinlerin düştü" demesi hukuken sonuç doğurmaz. İspat yükü de işverendedir: izin kullandığını imzalı izin defteriyle göstermek zorundadır.
Çalışırken izni paraya çevirebilir miyim?
Hayır. Yıllık izin dinlenme hakkıdır ve çalışma devam ederken paraya çevrilemez. İzin ücreti yalnızca iş sözleşmesi sona erdiğinde gündeme gelir. Çalışırken "iznimi kullanmayayım, parasını al" şeklinde yapılan anlaşmalar geçersizdir.
Hangi ücret üzerinden hesaplanır?
İzin ücreti çıplak ücret üzerinden hesaplanır — kıdem ve ihbar tazminatındaki gibi giydirilmiş ücret kullanılmaz. Yemek, yol ve ikramiye izin ücretinin hesabına girmez. Esas alınan, fesih tarihindeki son ücrettir; yıllar önce hak edilmiş izinler de bugünkü ücretten ödenir.
Zamanaşımı
Yıllık izin ücretinde zamanaşımı 5 yıldır ve süre çalışırken değil, fesih tarihinden işlemeye başlar. Yani 10 yıl çalıştıysan, hiç izin kullanmadıysan ve işten yeni ayrıldıysan 10 yılın tamamını talep edebilirsin.
Avans izin kullandıysan
Hak etmediğin halde kullandırılan izinler (özellikle ilk yılda) çıkış hesabından düşülür. Bu durumda izin kalemi eksi çıkar ve toplam alacağını azaltır. Hesaplayıcıda kullanılmayan izin alanına eksi değer girerek bu durumu görebilirsin.
Kalan kalemlerin nasıl vergilendirildiğini tazminatlardan kesilen vergiler yazısında karşılaştırmalı olarak bulabilirsin.